ប្រវត្តិកោះត្រល់​ នៅចុងសតវត្សន៍ទី១៧​ ដើមសតវត្សន៍ទី១៨ ( ភា២ )

 កាលភាគមុន​ យើងបានឃើញវត្តមានជនជាតិចិន​ម៉ាកគាវ​បានសុំយកដីខ្មែរជាទីជំរក​ រួចហើយបានផ្តាច់ខ្លួន​ ក្នុងនោះមានទាំងកោះត្រល់ផងដែរ​ ទៅចំណុះឱយស្តេចអាណ្ណាមនៅគ្រឹះសករាជ១៧១៥។
លំហូរជនជាតិចិន​ ជាពិសេសមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់រាជការមីញ​ ឬម៉េង​ ដែលរត់គេចពីការវាទីរបស់ពួកម៉ាន់ជូ​ ឬរាជវង្សសុីង​ ឬរាជវង្សឆេង​ ចុះមកសុំសិទ្ធិជ្រកកោននៅនគរកូសាំងសុីន​ មានតាំងពីមុនម៉ាកគាវទៅទៀត។​ នៅក្នុងរដូវក្តៅ​ ឆ្នាំទី១៨​ ក្នុងរាជស្តេចខាងសុី​ (Khang-hi) ត្រូវនឹងគ្រឹះសករាជ១៦៨០​ (ប្រហែលម្តុំពេលម៉ាកគាវនិរទេសខ្លួនដែរ)​ ដោយរឹងទទឹងមិនព្រមចំណុះពួកម៉ាន់ជូ​ រាជការសុីងឬឆេង មេទ័ពរាជការម៉េងប្រចាំខេត្តគ័នតុង(Cantong. ប្រភពខ្លះសរសេរថាក្វាងទុង​ ជាខេត្តកំណើតរបស់ម៉ាកគាវដែរ)​ ឈ្មោះ​ Diuong-ngan-nghick បានរួមគ្នាជាមួយមេទ័ពម្នាក់ទៀតឈ្មោះ​ Thang-tang-tai សរុបគ្នាមានទ័ពប្រមាណជា៣ពាន់នាក់​ បាននិរទេសខ្លួនតាមសំពៅ​ ប្រមាណពី៥០​ ទៅ៦០សំពៅ​ មកសុំចុះចូលជាមួយស្តេចអាណ្ណមនៅកូសាំងសុីន​ ដោយសន្យាស្មោះស្ម័គ្រជាមួយរាជវង្សនេះ។​ ប៉ុន្តែ​ ខុសពីមហាក្សត្រ​ និងអាជ្ញាធរខ្មែរដែលបានផ្តល់សិទ្ធិជ្រកកោនទៅពួកចិនដោយទំនងជាមិនខ្វាល់ខ្វាយ​ ស្តេចអណ្ណាម​ នគរកូសាំងសុីន​ មិនទុកចិត្តពួកទ័ព​ និងមន្ត្រីចំណាកស្រុកទាំងនេះទេ។ ស្តេចអាណ្ណាមបានបញ្ជារឱយពួកគេមកទន្ទ្រានយកខេត្តក្នុងដីខ្មែរ​។ ចាប់ពីនោះមក​ ក្នុងសង្គ្រាមវាទីរបស់ពួកអាណ្ណាមមកលើនគរខ្មែរ​ក្រោយៗមកទៀត​ មេទ័ពចិនទាំងនោះបានចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងចំបាំងទាំងនោះ​ផងដែរ (វាទំនងកត្តាមួយដែលកងទ័ពអាណ្ណាមមានប្រៀបលើកងទ័ពខ្មែរ)។

ក្រោយពេល​ម៉ាកគាវបានសុំសិទ្ធិេជ្រកកោន​ និងបោះទីតាំងនៅក្នុងនគរខ្មែរ​ នៅផ្នែកខ្លះក្នុងខេត្តកំពត​ នៅលើកោះត្រល់​ ខេត្តពាម​ ខេត្តក្រមួនស​ មានការរីកចំរើនគួរឱយកត់សំគាល់។​ មានប្រជាជនចូលទៅរស់នៅច្រើនជាងមុនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។​ នេះអាចបញ្ជាក់ថា​ ម៉ាកគាវបានអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចនៅតំបន់នេះបានមិនមែនដោយសារតែបនល្បែងសុីសងទេ។​

នៅម្តុំគ្រឹះសករាជ​ ១៧១៥​ ឫក្រោយមកពីនេះបន្តិច​ មានព្រឹត្តការណ៍មួយ​ គឺស្តេចសៀមបានបញ្ជូនកងទ័ពតាមផ្លូវសមុទ្រ​ទៅខេត្តពាម​ វាយបំផ្លាញ​ ប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិក្រុងនោះដោយមានការទប់ទល់យ៉ាងស្វិតស្វាញពីម៉ាកគាវ។​ ម៉ាកគាវបានទទួលបរាជ័យ​  ហើយគេចខ្លួន។
នៅចន្លោះឆ្នាំ១៨៧៣-១៨៧៤​ អ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិបារាំងម្នាក់​ គឺលោកវេជ្ជៈបណ្ឌិត​ Morice បានទៅដល់ខេត្តពាមឬហាទៀង​ និងកោះត្រល់។​ គាត់បានស្តាប់រឿងនិទាន​ពីជនជាតិចិនម៉ាកគាវនេះប្រាប់គាត់ដែរ។​ គាត់បានឃើញសំណល់សំណង់វាំងរបស់ម៉ាកគាវ​ និងកូនដែលបានសង់ក្នុងខេត្តពាម។​ គាត់បន្ថែមថា​ ទីនោះជាកន្លែងទេសចរណ៍បរទេសមួយកាលជំនាន់នោះ។​ (បើមានបងប្អូនណាបានទៅលេងខេត្តពាម​ សូមសួររកកន្លែងនោះផង​ក្រែងមាននៅសំណល់។)
នៅក្នុងសៀវភៅព្រំដែនប្រទេសកម្ពុជា​របស់លោកបណ្ឌិត​ សារិន​ ឆាក​ ដែលប្រែជាភាសាខ្មែរដោយលោក​ កឹម​ យ៉ាន​ និងលោកទៀ​ ថេន​ បានលើកឡើងថាប្រហែលជាម៉ាកគាវមិនទុកចិត្តថ្នាក់ដឹកនាំនៅឧត្តុង្គ​ដែលវឹកវរដោយជំលោះរាជបល្ល័ង្គ​ និងមិនបានជួយការពារខ្លួនពេលសៀមចូលមកវាយក្រុងខ្លួននៅខេត្តពាមឬហាទៀង។​ ផ្ទុយទៅវិញ​ ប្រភពមួយទៀត​ (សូមបង្ហាញជូនប្រភពនេះនៅពេលក្រោយ)​ បានលើកឡើងថា​ ការឈ្លានពានរបស់សៀមនៅខេត្តពាមឬហាទៀងតាមផ្លូវសមុទ្រនោះគឺជាចេតនារបស់មហាក្សត្រខ្មែរដែលខ្ញាល់នឹម៉ាកគាវផ្តាច់ទឹកដីពីនគរខ្មែរទៅចំណុះក្រោមនគរកូសាំងសុីន។​
ក្រោយពីនោះមក​ មានមហាក្សត្រខ្មែរបានព្យាយាមវាយដណ្តើមយកដែនដីទាំងនោះមកវិញ​ តែត្រូវទទួលបរាជ័យ​។​ ក៏មានដែរ​ មហាក្សត្រខ្មែរដែលបានទៅសុំពឹងពាក់កូនម៉ាកគាវដែលស្នងតំណែងឪពុកក្នុងរឿងជំលោះរាជបល្ល័ង្គ។

អ្វីដែលយើងមិនអាចមើលរំលងបានគឺទំនាក់ទំនង​ ឬអន្តរាគមន៍រវាងមេទ័ពរាជការមីញ​ ឬម៉េង​ដែលសុំចំណុះក្រោមនគរកូសាំងសុីន​ និងម៉ាកគាវ​ ដែលប្រាកដជាកត្តាជំរុញ​ ជាមូលហេតុ​ ឬជាការគ្រោងទុកមុននៃការផ្តាច់ទឹកដីពីនគរខ្មែររបស់ម៉ាកគាវទៅចូលជាមួយនគរកូសាំងសុីន។​ មេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រមួយទៀត​ គឺអសម្ថភាព​ និងការណ៍ដែលមិនខ្វាយខ្វល់ពីការអភិវឌ្ឍន៍ស្រុកទេសរបស់មហាក្សត្រ​ និងអជ្ញារខ្មែរនៅសម័យនោះ​។​

ប្រភព៖​
1. Histoire et Description de la Basse Cochinchine​ (Pays de Gia-dinh), page 1-20, par G. Aubaret.
2. Voyage au Cochinchine en 1872-1873-1874, page 20-30(?)
3. រូបមន្ត្រីអណ្ណាម​នៃនគរកូសាំងសុីន​ ដែលគ្រប់គ្រងនគរខ្មែរនៅម្តុំឆ្នាំ១៨២០​,​ Journal of an Embassy, Vol II, page 314, by John Crawfurd, 1830

© 2018 08 24


© Saosekharith Huot:
SHARE

News and Entertainments


គោលការណ៍​ភាព​ឯកជន


អំពី​ពួក​យើង